Οι περισσότεροι από εμάς, πιστεύουμε πως ο φόβος είναι ένα συναίσθημα, μία συνειδητή αντίδραση σε στιγμές, γεγονότα και διλήμματα. Ο φόβος όμως είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο και αν και εξυπηρετεί στην επιβίωση και αυτοπροστασία μας, ταυτόχρονα επηρεάζει την πορεία της ζωής μας σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι φανταζόμαστε.

Καταρχάς, χρήσιμο είναι να αντιληφθούμε πως ο φόβος εκφράζεται στο πλαίσιο μίας ευρύτατης κλίμακας που μπορεί να ξεκινάει από τον στιγμιαίο τρόμο που κατακλύζει το κορμί μας μπροστά από έναν ορατό, άμεσο και φυσικό κίνδυνο (ένα ατύχημα για παράδειγμα), και να φτάνει μέχρι μία φοβική στάση ζωής, η οποία διακριτικά, αργά, σταθερά και ενδεχομένως υποσυνείδητα μπορεί να καθορίσει τις περισσότερες και σημαντικότερες επιλογές στη ζωή μας: Από την επαγγελματική και ερωτική πορεία μέχρι τη γεωγραφική και οικογενειακή κατάληξη.
Μία φοβική στάση ζωής, είναι ενδεχομένως ο μεγαλύτερος περιορισμός στον οποίο κάποιος μπορεί να εγκλωβιστεί. Η εξίσωση που παράγει η ψυχή είναι τόσο απλή όσο και δαιμονική: Να φροντίσουμε για την επιβίωσή μας, κάνοντας πάντα επιλογές που περιορίζουν τις πιθανότητες απώλειας και διασφαλίζουν την ομαλή πορεία των πραγμάτων. Εύκολα γίνεται αντιληπτό, πως αυτού του είδους η προσέγγιση, υπαγορεύεται από τις φοβίες μας και όχι τις επιθυμίες μας• και κάπου εκεί δημιουργείται ένα ερώτημα, που ίσως αξίζει να προηγείται των επιλογών μας: Κάνω αυτό που πραγματικά θέλω, ή αυτό που με τρομάζει λιγότερο;

Κάποιοι ίσως επιλέξουν να αποφύγουν τέτοιου είδους ερωτήματα, είτε επειδή έχουν συμβιβαστεί είτε επειδή αισθάνονται πως είναι πλέον πολύ αργά για να αλλάξουν οτιδήποτε. Για όσους δεν ανήκουν στις παραπάνω κατηγορίες, μία περαιτέρω εξερεύνηση και ενδεχομένως αναπλαισίωση της στάσης τους, να αποβεί απελευθερωτική, λυτρωτική κα αναζωογονητική• γιατί ποτέ δεν είναι αργά να κοιτάξουμε τη ζωή στα μάτια και να διεκδικήσουμε αυτό που πραγματικά θέλουμε και όχι αυτό που μας τρομάζει λιγότερο.

Βασίλης Αντωνάς

Έχοντας περάσει πλέον στο δεύτερο αιώνα ζωής, η επιστημονική τέχνη της Ψυχοθεραπείας, έχει διεισδύσει πλέον για τα καλά στη ζωή μας και βοηθάει καθημερινά χιλιάδες συνανθρώπους μας να επιλύσουν θέματα που τους βασανίζουν ή να βρουν νόημα στη ζωή τους. Παρόλαυτα, εξακολουθούν να υπάρχουν ακόμα παρεξηγήσεις, ημιμάθεια και κάποιες άτοπες συγκρίσεις με νεοεισερχόμενα επαγγέλματα, οι οποίες καλό είναι σταδιακά να επιλύονται και να αποσαφηνίζονται, προς όφελος πρωτίστως του θεραπευόμενου.

Τι

Αφήνοντας κατά μέρους την ιστορική διαδρομή, οποία θα μας παρέπεμπε σε πιονέρους του χώρου, όπως ο Φρόιντ και ο Γιουνγκ, αλλά ελάχιστα θα εξυπηρετούσε το σκοπό αυτού του άρθρου, θα επιχειρήσω να παραθέσω έναν απλό και σύντομο ορισμό της –ατομικής-Ψυχοθεραπείας:

Ψυχοθεραπεία είναι η διαδικασία και επί πληρωμή υπηρεσία, μέσω της οποίας θεραπευτής και θεραπευόμενος, συνεργάζονται συζητώντας, στο πλαίσιο προκαθορισμένων σε χώρο, χρόνο και διάρκεια συναντήσεων, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής ή/και την επίλυση προβλημάτων ή/και την αντιμετώπιση προκλήσεων του θεραπευόμενου.

Εναλλακτικά θα συναντήσουμε ερμηνείες οι οποίες παραλείπουν να αναφερθούν σε θέματα βελτίωσης (παρά μόνο επικεντρώνονται στην επίλυση προβλημάτων). Θεωρώ όμως, ότι εξυπακούεται πως η επίλυση προβλημάτων, βελτιώνει την ποιότητα ζωής. Επιπροσθέτως, κάποιες ερμηνείες, αναφέρονται στον θεραπευόμενο ως «ψυχικά άρρωστο άτομο». Τέτοιου είδους προσεγγίσεις όμως έχουν εκλείψει δραστικά. Ούτως ή άλλως, περιστατικά βαριάς παθολογίας, αντιμετωπίζονται από ψυχιάτρους, οι οποίοι συνήθως συνοδεύουν την αγωγή τους με φάρμακα.
Ποιος

Η ψυχοθεραπεία παρέχεται από ψυχίατρους και ψυχολόγους. Είναι σημαντικό να σημειωθεί πως αποτελεί αυτόνομη και ξεχωριστή μετεκπαίδευση, ελάχιστης διάρκειας 4 ετών με προϋποθέσεις την προσωπική θεραπεία του ειδικού κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής του (τουλάχιστον) και την εποπτεία του από συνάδελφο ή συνάδελφους κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης αλλά και της άσκησής του. Ως εκ τούτου, ένα απλό πτυχίο ψυχολογίας ή και ψυχιατρικής δεν αποτελεί επαρκές εφόδιο για την άσκηση του επαγγέλματος. Παρεμφερή επαγγέλματα αποτελούν η συμβουλευτική ή η κλινική συμβουλευτική και κλινική ψυχολογία. Νεοεισερχόμενα επιτηδεύματα όπως το life coaching, τα οποία έχουν αρχίσει να κάνουν την εμφάνισή τους στην Αθήνα, ουδεμία σχέση έχουν με την ψυχοθεραπεία, ειδικά εφόσον η σχετική εκπαίδευση σπανίως ξεπερνάει το ένα έτος. Εν ολίγης, σημαντικό είναι να υπάρχει σαφήνεια όσον αφορά στην εκπαίδευση του ειδικού.

Πότε

Οποιοσδήποτε μπορεί να ξεκινήσει θεραπεία οποιαδήποτε στιγμή, φτάνει να έχει διάθεση να καταλάβει των εαυτό του, να βελτιώσει τη ζωή και τις σχέσεις του ή φυσικά να ξεπεράσει μία δύσκολη συγκυρία όπως κατάθλιψη, χωρισμός, άγχος, πένθος κλπ.

Πως

Έχοντας εδραιώσει λοιπόν τις βασικές παραμέτρους μέσω του ορισμού μας, αξίζει να σημειώσουμε πως υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις και σχολές ψυχοθεραπείας, με τις κυριότερες 5 να είναι η Ψυχαναλυτική, η Ανθρωποκεντρική, Η Γνωσιακή-Συμπεριφοριστική η Συστημική και η Εκλεκτική.

Η Ψυχαναλυτική προσέγγιση, η οποία είναι και η αρχαιότερη όλων, εξερευνά σε βάθος γεγονότα και σχέσεις στο παρελθόν του θεραπευόμενου, γυρεύοντας επαναλαμβανόμενες, αντιπαραγωγικές δομές, ενώ ο αναλυτής ενημερώνει τον θεραπευόμενο για τις παρατηρήσεις του. Ταυτόχρονα ο αναλυτής, ερμηνεύει και προσφέρει ανατροφοδότηση στον θεραπευόμενο (ο οποίος για λόγους παράδοσης κυρίως πλέον ονομάζεται «ασθενής», λόγω του ότι οι πρώτοι ψυχοθεραπευτές ήταν ψυχίατροι), βάσει της σχέσης που αναπτύσσεται μεταξύ τους. Η προσέγγιση αυτή έχει και τη μεγαλύτερη διάρκεια, λόγω του ότι χρειάζεται χρόνος μέχρι να αναπτυχθούν οι απαραίτητες προϋποθέσεις, για να μπορέσει ο ασθενής να φερθεί εντός του θεραπευτικού πλαισίου, όπως φέρεται και στην καθημερινότητα του. Πλεονέκτημα αυτής της προσέγγισης είναι φυσικά το βάθος της παρέμβασης και μειονέκτημα ενδεχομένως η δέσμευση σε χρόνο που απαιτείται.
Η Ανθρωποκεντρική προσέγγιση αντιμετωπίζει θεραπευτή και θεραπευόμενο («πελάτη» όπως τον αποκαλούν οι Ανθρωποκεντρικοί θεραπευτές), μέσα σε ένα πλαίσιο ισότητας και αμεσότητας και ενώ το παρελθόν δεν αγνοείται, εστιάζουν στο εδώ και τώρα. Η σχέση μεταξύ του θεραπευτή και του πελάτη έχει και εδώ βαρύνουσα σημασία και ο θεραπευτής είναι κάπως πιο παρεμβατικός από ότι οι ψυχαναλυτικοί συνάδελφοί του. Η διάρκεια είναι μικρότερη καθώς και η συχνότητα των επισκέψεων, που στις ψυχαναλυτικές προσεγγίσεις φτάνει και τις πέντε φορές την εβδομάδα.

Η Γνωσιακή-Συμπεριφοριστική θεραπεία, ασχολείται όπως προδίδει και ο τίτλος με τη συμπεριφορά και μπορεί να βοηθήσει άμεσα με θέματα όπως οι φοβίες, η διακοπή καπνίσματος και τα λοιπά. Η σχέση με τον θεραπευτή δεν έχει την ίδια βαρύτητα με την Ψυχαναλυτική και Ανθρωποκεντρική προσέγγιση και μέθοδοι και τεχνικές έχουν την τιμητική τους. Το πλεονέκτημα είναι σαφώς η αμεσότητα και η σχετικά μικρή διάρκεια, θα τολμούσα να γράψω όμως πως για σοβαρότερα θέματα και πιο βαθειά εξερεύνηση, ίσως είναι κάπως επιφανειακή.

Η Συστημική προσέγγιση αντιμετωπίζει τον θεραπευόμενο ως μέλος του συνόλου (του συστήματος) και ως εκ τούτου είναι και η πιο διαδεδομένη για ομαδική θεραπεία, οικογενειακή θεραπεία και θεραπεία ζευγαριών. Ο θεραπευόμενος ανακαλύπτει περισσότερα για το ρόλο του εντός του συστήματος και εντοπίζοντας τα μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα που αυτός του προσφέρει, επιλέγει τι θα αλλάξει και τι θα κρατήσει. Ειδικότερα εντός των ομάδων, μπορεί κάποιος να ανακαλύψει πολλά για τον εαυτό του, με το να επαναλάβει πάγιες συμπεριφορές.

Η Εκλεκτική σχολή, είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη αυτή τη στιγμή και μάλλον όχι άδικα εφόσον συνδυάζει στοιχεία, μεθόδους και γνώση από διάφορες σχολές. Αυτό έχει ως κατάληξη έναν ιδιαίτερα ευέλικτο θεραπευτή, ο οποίος μπορεί να προσαρμόσει την προσέγγισή του ανάλογα με το ποιόν έχει απέναντί του. Ταυτόχρονα φυσικά, συνήθως δεν δύναται να κατέχει καμία στο ίδιο βάθος με τους εξειδικευμένους συνάδελφους του, εκτός βέβαια αν η εκλεκτική του εκπαίδευση έχει επακολουθήσει της εξειδίκευσής του (πράγμα αρκετά διαδεδομένο).

Μύθος και Πραγματικότητα

Η κυριότερη παρεξήγηση σχετικά με την Ψυχοθεραπεία είναι πως επικεντρώνεται σε λάθη του παρελθόντος και αγνοεί τις ευκαιρίες του μέλλοντος. Μία τέτοιου είδους τοποθέτηση πηγάζει κυρίως από άγνοια αλλά φυσικά και από άτομα που είχαν μία αρνητική θεραπευτική εμπειρία. Κάτι τέτοιο είναι αρκετά φυσιολογικό, δεδομένου του πως σε όλα τα επαγγέλματα υπάρχουν καλοί και κακοί επαγγελματίες αλλά και του ότι δεν μπορεί πάντα ο θεραπευτής να ταιριάζει με όλους τους θεραπευόμενους. Η απλή πραγματικότητα είναι πως είμαστε όλοι προϊόντα του παρελθόντος και των εμπειριών μας, οι οποίες και καθορίζουν τη δομή και την ποιότητα της ζωής μας και της καθημερινότητάς μας. Ως εκ τούτου, μία ιστορική κατανόηση του ποιοί είμαστε και γιατί, αποτελεί το κλειδί για τη βελτίωση και την ευτυχία μας. Είναι τόσο απλό.
Κριτήρια Επιλογής Θεραπευτή

Το παραπάνω κείμενο παρέχει αρκετές πληροφορίες για να ενημερωθεί ο υποψήφιος θεραπευόμενος. Κανένα όμως κείμενο δε μπορεί να προσφέρει τις πληροφορίες που θα πάρουμε μέσα από την προσωπική επαφή. Δεδομένου λοιπόν του ότι ο σημαντικότερος παράγοντας για την πορεία μίας Ψυχοθεραπείας, είναι η ποιότητα της Ψυχοθεραπευτικής σχέσης, μία επίσκεψη αρκεί για να απαντηθούν οι περισσότερες απορίες μας.

Βασίλης Αντωνάς
Εφημερίδα Κηφισιά 2011

(Painting by Emile Bernard: Autoportrait Symbolique 1891)

Στη χώρα μας, τα τελευταία…τρεις χιλιάδες χρόνια, έχουν υπάρξει πολλές εναλλαγές όσον αφορά στο ποια είναι σε κάθε περίοδο η άρχουσα τάξη. Πολλές από αυτές σίγουρα τις αγνοούμε, τις σημαντικότερες όμως πιστεύω τις γνωρίζουμε, ακόμα και αν έχουμε επιλέξει να παρασυρθούμε από την νεοελληνική και νεοφιλελεύθερη τάση του να είμαστε ανιστόρητοι.

Έχουμε λοιπόν μέχρι τώρα, στον πρώτο μισό αιώνα της ιστορικής μας αναδρομής, έναν ιστορικό-συγγραφέα και έναν πολιτικό. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, μεσουράνησαν και τρεις ακόμα ομάδες ανθρώπων: Οι στρατιωτικοί και αναφέρω ενδεικτικά τους Θεμιστοκλή, Ξενοφώντα και Αλκιβιάδη. Οι ρήτορες, και αναφέρω ενδεικτικά τους Σόλωνα, Δημοσθένη και Λυσία. Οι φιλόσοφοι, και αναφέρω ενδεικτικά τους Πλάτωνα, Σωκράτη και Αριστοτέλη. Αξίζει να σημειωθεί πως πολλοί από τους προαναφερόμενους, συνδύαζαν δύο, τρεις ή και περισσότερες ιδιότητες. Έτσι πολλοί πρόγονοί μας υπήρξαν πολιτικοί, στρατιωτικοί και ρήτορες ταυτόχρονα.

Κάνοντας ένα τεράστιο άλμα στο χρόνο, και προσπερνώντας τον Μέγα Αλέξανδρο και τα χρόνια όπου μεσουρανούσε η Ρώμη (εμπνευσμένη πάντα από την αρχαία Ελλάδα), φτάνουμε στον Μέγα Κωνσταντίνο, (274 μ.Χ) ο οποίος προώθησε την ανεξιθρησκεία αλλά και εκκίνησε την ιστορία του Ορθόδοξου Χριστιανισμού, στη σύνοδο της Νίκαιας. Συνεχίζοντας, μπορούμε να αναφερθούμε εκτενώς στα χρόνια του Βυζάντιου και να μιλήσουμε για γενναίους στρατηλάτες όπως ο Ρωμανός Διογένης, καλλιτέχνες, έμπορους, κληρικούς και πολλούς άλλους, οι όποιοι κατάφεραν να διατηρήσουν μία αυτοκρατορία για πάνω από χίλια χρόνια (306-1453). Όποια αντίρρηση και να έχει οποιοσδήποτε και όσο αμφιλεγόμενη και αν είναι αυτή η περίοδος, η οποία κλείνει με το γενναίο θάνατο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, τα νούμερα μιλούν από μόνα τους.

Κάνουμε άλλο ένα βήμα στο χρόνο, λόγω τουρκοκρατίας και φτάνουμε στο 1821, την εποχή της λεβεντιάς, του Κολοκοτρώνη, του Κανάρη, του Καραϊσκάκη, της Μπουμπουλίνας, του Διάκου, του Παπαφλέσσα και άλλων. Οι οπλαρχηγοί επαναστάτες είναι πέραν κάθε αμφιβολίας, δικαίως, η άρχουσα τάξη της περιόδου.

Ακολουθούν εκατό χρόνια, κατά τη διάρκεια των οποίων το Ελληνικό έθνος υπερδιπλασιάζεται σε μέγεθος και επιρροή, και κύριος υπαίτιος για αυτό είναι ο Ελευθέριος Βενιζέλος (1863-1936), πολιτικός με δυναμική, φιλοδοξία και βλέψεις. Η καταστροφή της Σμύρνης φέρνει ένα κύμα από αξιόλογους ανθρώπους στην Ελλάδα. Μερικά χρόνια μετά, ακόμα και ο δικτάτορας Μεταξάς, συμβάλλει στην αξιοπρέπεια της χώρας μας με το γνωστό σε όλους «όχι». Ζέρβας και Βελουχιώτης, πολεμούν ο ένας τον άλλον ανδρεία στον εμφύλιο που φύτεψαν οι σύμμαχοι στη χώρα μας, και ασχέτως του ποιόν υποστηρίζει ο καθένας πολιτικά και ιστορικά, λίγοι αμφισβητούν πως οι δύο αυτοί οπλαρχηγοί πολέμησαν για ιδανικά στα οποία πίστεψαν και όχι για προσωπικό κέρδος.

Από τη λήξη του εμφυλίου και μετά, ακολούθησαν μεγάλες και τρανές μορφές σε πολλά επίπεδα, οι οποίες διαμόρφωσαν την εθνική μας ταυτότητα και την κοινή γνώμη. Μουσικοί και συνθέτες όπως οι Τσιτσάνης, Λοΐζος, Χατζηδάκης, Ξαρχάκος και άλλοι. Ποιητές όπως οι Καββαδίας και Λευτέρης Παπαδόπουλος. Γίγαντες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης. Πολιτικές μορφές όπως οι Λαμπράκης, Γεώργιος Παπανδρέου και Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Με ολοένα και πιο μειωμένο ενδιαφέρον, παρακολουθώ τους τίτλους ειδήσεων και τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, που μία στις τρεις φορές (και αναλόγως φυσικά με το που είναι πολιτικά προσκείμενες) φιλοξενούν τον τίτλο «Οξεία αντιπαράθεση κυβέρνησης-αντιπολίτευσης: Σκληρή κριτική άσκησε ο Αντώνης Σαμαράς στον Πρωθυπουργό». Τις άλλες δύο φορές τα πρωτοσέλιδα αναφέρονται σε κάποια ενέργεια του «ΔΝΤ» και στο «υπόμνημα» ή σε «σειρά κινητοποιήσεων» διαφόρων επαγγελματιών. Εν ολίγοις λοιπόν, το κεντρικό νόημα είναι πως κάποιοι δεν κάνουν καλά την δουλειά τους, ως εκ τούτου κάποιοι έχουν αναλάβει να τους εποπτεύσουν και κάποιοι τρίτοι διαμαρτύρονται για όλα φροντίζοντας η κατάσταση να γίνεται ακόμα χειρότερη. Παρόλο που πολύ θα ήθελα να αναλύσω την παραπάνω τραγελαφική σειρά γεγονότων, θα συγκρατηθώ και θα επικεντρωθώ στο θέμα του τίτλου.

Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, παρακολουθούμε στη χώρα μας μία ανιαρή, ανούσια και ουσιαστικά περιπαιχτική εναλλαγή στην εξουσία δύο κομμάτων. Πρόχειροι υπολογισμοί μου λένε πως η μεν ΝΔ είχε την εξουσία για κάτι λιγότερο από το ένα τρίτο της τριακονταετίας και το ΠΑΣΟΚ το υπόλοιπο.

Καθόλη τη διάρκεια του Muppet show αυτού, (κατά το Ελληνικότερο, αν και αυτό αμφισβητείται στις μέρες μας, θέατρο σκιών ή «Καραγκιόζης»), όλοι όσοι πέρασαν από την αρχηγία της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης, είτε είχαν διατελέσει πρωθυπουργοί τα προηγούμενα χρόνια (όπως ο Ανδρέας Παπανδρέου), είτε ήταν υπουργοί σε προηγούμενες κυβερνήσεις (όπως ο Πρωθυπουργός και ο Αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης επί του παρόντος αλλά επίσης και οι Κώστας Σημίτης, Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και Κώστας Καραμανλής).

Χωρίς καμία εξαίρεση, όλοι αυτοί οι πολιτικοί, κατά τη διάρκεια της θητείας τους ως αρχηγοί του δεύτερου κόμματος, άσκησαν κριτική και κατηγόρησαν ανηλεώς την εκάστοτε κυβέρνηση σε σημείο που ακόμα και η εφαρμογή πολιτικών τις οποίες και οι ίδιοι κάποτε μπορεί να είχαν υποστηρίξει, τους βρήκε πολέμιους. Το πιο εξοργιστικό όμως από όλα, είναι πως ως πανάκεια έχουν πάντοτε έτοιμη τη λύση μέσω ενός εκσυγχρονιστικού προγράμματος, μιας περήφανης και ακέραιης εξωτερικής πολιτικής και της υπόσχεσης καλύτερων οικονομικών ημερών.

Το παραπάνω φαινόμενο, για εμένα έφτασε στο ανώτερο στάδιο γελοιότητας, όταν ο κύριος Παπανδρέου, ομολογουμένως έξυπνα, απάντησε σε κάποια σύσταση του κυρίου Σαμαρά, ρωτώντας τον γιατί δεν είχε φροντίσει ο ίδιος το θέμα ως υπουργός της προηγούμενης κυβέρνησης, τηλεφωνώντας στον κύριο Καραμανλή και παραθέτοντάς του τη λύση.

Αυτό βέβαια που εγώ αναρωτιέμαι, είναι πόσες φορές θα μπορούσε να είχε σηκώσει το τηλέφωνο ο κύριος Παπανδρέου, τηλεφωνώντας είτε στον κύριο Σημίτη είτε στον πατέρα του, όταν υπηρετούσε ως υπουργός πολιτισμού, παιδείας ή εξωτερικών. Εκτός βέβαια αν ο ίδιος κρίνει, πως η συνεισφορά του στα τρία αυτά υπουργεία έχει συνδράμει στο «εξαιρετικό» αποτέλεσμα που απολαμβάνουμε σήμερα και στους τρεις αυτούς τομείς.

Βασίλης Αντωνάς
Εφημερίδα Κηφισά 2010

Είναι όμορφο να εκφράζουμε την εκτίμηση μας για τους άλλους και να επισημαίνουμε το όμορφό τους. Είναι μία αναγνώριση, μία προτροπή, μία ενθάρρυνση, κάτι το οποίο επιβραβεύει το ξεχωριστό τους και ως εκ τούτου στηρίζει την ύπαρξη και τη βελτίωσή του. Είναι όμορφο και για αυτόν που το κάνει, δείχνοντας μεγαλοψυχία και ευγένεια αλλά και για τον παραλήπτη, για ευνόητους λόγους. Όπως όλα όμως τα πράγματα, έτσι και αυτό έχει δύο όψεις.

Ας κοιτάξουμε πρώτα τον παραλήπτη. Κάποιος θα σκεφτεί, «σε τι μπορεί να βλάψει ένα κομπλιμέντο»; Αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Καταρχάς, ένας άνθρωπος μπορεί να λάβει μία φιλοφρόνηση ακούσια και τυχαία, για κάτι το οποίο έκανε καλά, επίσης όμως μπορεί και να δημιουργήσει, σχεδόν να σκηνοθετήσει συνθήκες οι οποίες αφήνουν λίγα περιθώρια σε κάποιον όσον αφορά στην επιλογή του να προσφέρει ένα θετικό σχόλιο ή να σωπάσει. Μία χαρακτηριστική, χειριστική μέθοδος διαφόρων ανθρώπων, είναι να μειώνουν διαρκώς τον εαυτό τους ή τα κατορθώματά τους, προσκαλώντας εμμέσως πλην σαφώς την ενθάρρυνση των άλλων. Μία παρόμοια μέθοδος, είναι το να βρίσκονται διαρκώς σε μία προβληματική και προβληματισμένη διάθεση από την οποία βγαίνουν μόνο μετά από τις προσπάθειες των γύρω τους να τους πείσουν πως είναι σημαντικοί, αγαπητοί, άξιοι και ούτω καθεξής. Φυσιολογικό επακόλουθο είναι, μετά από σύντομο χρονικό διάστημα, αυτό να δημιουργήσει έναν κοινό και αμφίδρομο προγραμματισμό, εξαναγκάζοντας τους μεν «φιλοφρονητές» να ανακαλύπτουν ολοένα και καινούργιες μορφές κολακείας και τους δε «φιλοφρονημένους» να περιορίζονται σε μέτριες και κακές «επιδόσεις», δεδομένου του πως έχουν μάθει να αποσπούν ανταμοιβή για αυτές. Άλλωστε, αν κοιτάξετε γύρω σας, θα παρατηρήσετε πως οι άνθρωποι οι οποίοι συνήθως λαμβάνουν τα περισσότερα κομπλιμέντα, είναι ως επί το πλείστον ανασφαλείς, μέτριας απόδοσης ή με κάποιον τρόπο ανήμποροι.

Εξίσου όμως χειριστικά και ίσως περισσότερο ακόμα, μπορεί να είναι τα κίνητρα, συνειδητά ή ασυνείδητα, των ανθρώπων που φιλοφρονούν διαρκώς τους άλλους. Παρακάμπτοντας την πιο εμφανή και πολλαπλώς εξερευνημένη έννοια του «γλειψίματος» με απώτερο σκοπό την εύνοια του φιλοφρονημένου (με οτιδήποτε αυτό συνεπάγεται, από μία προαγωγή μέχρι ένα δάνειο), μπορούμε να διαπιστώσουμε πως υπάρχουν ακόμα σκοτεινότερες πτυχές πίσω από ένα φαινομενικά αθώο κομπλιμέντο. Προϋποθέσεις για το ξεδίπλωμα αυτών των πτυχών είναι η ύπαρξη ενός «θύματος», στα πρότυπα αυτού που περιγράψαμε πιο πάνω και ενός ή πολλών «καλοπροαίρετων συμμάχων», που στόχο έχουν να ελέγξουν το θύμα. Τέτοιου είδους σχέσεις μάλιστα μπορεί να λειτουργήσουν και εθιστικά, σχεδόν σαν ναρκωτικό και με αυτόν τον τρόπο, ο «φιλοφρονητής», παρακρατώντας ή διαθέτοντας τη «δόση» στον «κομπλιμεντομανή», εξασκεί ολοκληρωτικό έλεγχο, τιμωρώντας και ανταμείβοντας, στο πλαίσιο ενός εξουσιαστικού προγράμματος. Ίσως αξίζει να παρατηρήσετε πως οι άνθρωποι που κάνουν διαρκώς κομπλιμέντα, δεν έχουν συνήθως ιδιαίτερη εξουσία.

Σας ευχαριστώ που με διαβάσατε αγαπητοί μου αναγνώστες. Είστε οι καλύτεροι

Βασίλης Αντωνάς

Έχω υπάρξει πάντα οπαδός της δράσης…της δράσης, της πρόληψης, της προετοιμασίας…του άμεσου και του δυναμικού. Πιστεύω πως πάντα υπάρχει κάτι το οποίο μπορούμε να κάνουμε, για να αλλάξουμε την τροπή των γεγονότων, όταν αυτά αρχίζουν να παίρνουν ανεπιθύμητη τροπή. Βεβαίως, εδώ μπορείτε να υποστηρίξετε, πως αν τα γεγονότα έχουν αρχίσει να παίρνουν ανεπιθύμητη τροπή, αυτό από μόνο του καταρρίπτει το μέρος της θεωρίας που αναφέρεται στην πρόληψη• και αυτό είναι κακό, γιατί όπως ξέρουμε, οι θεωρίες είναι όπως το ντόμινο και μόλις φύγει ένα κομμάτι, ακολουθούν και άλλα.

Πάρτε για παράδειγμα μία απλή μετακίνηση. Με τραίνο. Ο συρμός ξεκινά, εσείς έχετε φροντίσει να ξεκινήσετε στη ώρα σας, έχετε προσχεδιάσει το δρομολόγιο και όλα κυλούν ρολόι• μέχρι που το βαγόνι ακινητοποιείται• μεταξύ δύο σταθμών• δεξιά και αριστερά, υπάρχει μόνο το πυκνό, κρύο και σκοτεινό τσιμέντο που φαντάζει σαν λαρύγγι τεράστιου δράκου, που σας έχει καταβροχθίσει• και δε λέει ούτε να βήξει -ούτως ώστε λυτρωτικά να βρεθείτε πάλι έξω- ούτε να καταπιεί -ούτως ώστε να συνεχίσετε την πορεία σας προς τα σωθικά του-.

Η πραγματικότητα είναι πως έχετε κολλήσει σαν ένα μικρό κομμάτι μαρούλι και το μόνο που μπορείτε να κάνετε, είναι να περιμένετε υπομονετικά μέχρι το επόμενα γεύμα του φανταστικού μας δράκου, γίνει η αιτία για να συνεχίσετε το ταξίδι σας• εκτός αν κάνει δίαιτα. Που προφανώς κάνει, δεδομένου του ότι όπως είπαμε, συγκαταλέγεστε πλέον στη οικογένεια των ζαρζαβατικών, τα οποία ένας δράκος δε θα κατανάλωνε εάν δεν είχε πρόβλημα με το βάρος του.

Κάπως έτσι είναι λοιπόν η ζωή μας πολλές φορές. Βρισκόμαστε μικροί και ασήμαντοι –ούτε καν επαρκώς ενοχλητικοί-, εξαρτώμενοι από μία σειρά γεγονότων τα οποία πολλές φορές δεν έχουν τίποτα να κάνουν ούτε με εμάς, ούτε με τα καλοστρωμένα και μεγαλεπήβολα σχέδια μας. Και κάτι τέτοιες στιγμές, το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε, είναι να αξιοποιήσουμε τον χρόνο μας κάνοντας κάτι που ειλικρινά θα το χαρούμε. Όπως το να γράψουμε μία μικρή ιστορία για ένα δράκο που κάνει διαίτα…

Βασίλης Αντωνάς

Εφημερίδα Κηφισιά 2010

*Με ευχαριστίες στην Μ.Λ. για την έμπνευση του Επιβάτες

Strength of character can easily degenerate into obstinacy. The line between them is often hard to draw in a specific case; but surely it is easy to distinguish them in theory.

Obstinacy is not an intellectual defect; it comes from reluctance to admit that one is wrong. To impute this to the mind would be illogical, for the mind is the seat of judgement. Obstinacy is a fault of temperament. Stubbornness and intolerance of contradiction result from a special kind of egotism, which elevates above everything else, the pleasure of its autonomous intellect, to which others must bow…

…we would therefore argue that strength of character turns to obstinacy as soon as a man resists another point of view not from superior insight or attachments to some higher principle, but because he objects instinctively.

Carl Von Clausewitz

On War

Τελευταία έχω αναπτύξει μία ενοχλητική, τόσο για εμένα όσο και για τους άλλους φαντάζομαι, συνήθεια. Επαναλαμβάνω τον εαυτό μου δύο, τρεις και τέσσερις φορές. Στην αρχή ανησύχησα πως αναπτύσσω αλζχάϊμερ, μετά όμως συνειδητοποίησα πως, μπορώ να μετρήσω περίπου πόσες φορές το έχω κάνει (και έχω ανακαλύψει με τη βοήθεια συνεργάτιδάς μου πως ο μέσος όρος μου είναι περίπου τρεις φορές) και δεύτερον δεν επαναλαμβάνω όλα τα πράγματα• επαναλαμβάνω μόνο όσα πράγματα προϋποθέτουν χρονικό και πρακτικό συντονισμό μεταξύ εμού και κάποιου άλλου.

Εν ολίγοις επαναλαμβάνω, αναπλαισιώνω, εκφράζω με δικές μου λέξεις (όπως θες πες το βρε αδερφέ) το μέρος της υποχρέωσης που έχει αναλάβει ο άλλος σε σχέση με εμένα ή σε σχέση με μία κοινή μας προσπάθεια, ελπίζοντας πως με έχει ακούσει. Από το τί ώρα θα συναντηθώ με κάποιον και το μέρος της συνάντησής μας, μέχρι το πότε θα επικοινωνήσει μαζί μου και το τί έχουμε συμφωνήσει να κάνει• και είχα αρχίσει να αναρωτιέμαι, πέρα από το γεγονός πως είμαι κάπως ψυχαναγκαστικός με τη συνέπεια, το χρόνο και την ακρίβεια, τί ευθύνεται για αυτή μου την εμμονή• και το ανακάλυψα• μέσα σε δύο δευτερόλεπτα:

Ελάχιστοι είναι οι άνθρωποι που κάνουν αυτό που λένε όταν λένε πως θα το κάνουν. Στην αρχή προσπάθησα να εξετάσω και μία δεύτερη θεωρία, το αν δηλαδή τα πράγματα που έχουν να κάνουν μαζί μου, είναι τα λιγότερο σημαντικά, ο νόμος των πιθανοτήτων, όμως, το καθιστά αυτό (λόγω της μονιμότητας του φαινόμενου) απίθανο. Και έτσι αποφάσισα να μην προσθέσω την παράνοια στο ήδη εκκολαπτόμενο αλζχάϊμερ.

Μετά προσπάθησα να βρω μία λύση, και ως οργανωτικός σύμβουλος αποφάσισα πως αν καθιστώ τους γύρω μου συν-υπεύθυνους για αυτό που έχουμε αναλάβει, ή έστω αν βεβαιώνομαι πως πάντα υπάρχει αμοιβαίο όφελος, τότε θα γίνουν πιο συνεπής. Και αυτή όμως η θεωρία καταρρίφτηκε όταν ανακάλυψα πως κάποιοι αργούσαν ή δεν έρχονταν σε συναντήσεις που λάμβαναν χώρο προς όφελός τους (και τις οποίες είχαν ζητήσει), ή δεν εμφανίζονταν για να… πληρωθούν για παράδειγμα.

Πειραματίστηκα και με το να μην κάνω τίποτα μέχρι ο άλλος να εκπληρώσει το δικό του μέρος της υποχρέωσης, και αυτό όμως είχε τις δυσκολίες του, διότι αν και ζημιωνόμασταν και οι δύο με κάποιο τρόπο από αυτή την καθυστέρηση, αυτό δε φαινόταν να αλλάζει κάτι.

Και έτσι κατέληξα σε δύο συμπεράσματα: Πρώτον, την ασυνέπεια την έχουμε στο αίμα μας σα λαός, και πιθανολογώ πως πηγάζει από κάποιο είδος παθολογικής υπεροψίας και ασέβειας προς τους γύρω μας (όπως είπα, όμως, δε θα ρισκάρω να παραθέσω καταληκτικές διαγνώσεις)…και δεύτερον, το μεγαλύτερο προσόν που μπορεί να έχει κάποιος στην Ελλάδα, αυτό με τη μεγαλύτερη αξία λόγω της σπανιότητάς του σε προσωπικό, επαγγελματικό και κοινωνικοπολιτικό επίπεδο, είναι η συνέπεια.

Δεν είναι ούτε το ταλέντο, ούτε η εξυπνάδα, ούτε τα λεφτά, ούτε οι ιδέες, ούτε η «χαριτωμενιά». Και όταν το καταλάβουμε αυτό όλοι και αρχίσουμε να το εκτιμάμε, να το ανταμείβουμε και να σεβόμαστε ο ένας το χρόνο και τα σχέδια του άλλου, ή απλά να σεβόμαστε ο ένας τον άλλον, τότε ίσως να σταματήσει να φταίει ο «Άγνωστος Ελληνάρας» για όσα δεν έγιναν, να μας τελειώσουν οι δικαιολογίες και κάπου να καταλήξουμε με αυτή την αναξιόπιστη ιδέα που κάποτε ονομάζαμε Ελλάδα και τώρα έχει καταντήσει σαν τον Πύργο του Κάφκα.

Βασίλης Αντωνάς
(Εφημερίδα Κηφισιά 2010)

Λίγα πράγματα θεωρούνται τόσο αυτονόητα σε ένα υγιές κοινωνικό σύστημα (αποφεύγω τον όρο «δημοκρατικό», ο οποίος έχει ευτελιστεί στη χώρα μας) όσο ο σεβασμός για τους γύρω μας. Δε θέλω όμως σήμερα να γράψω για κοινωνικοπολιτικά θέματα. Θέλω να γράψω για τις ανθρώπινες σχέσεις.
Ο σεβασμός, είναι μία από αυτές τις έννοιες, τις οποίες δυσκολευόμαστε να ορίσουμε με σαφήνεια, και για τις οποίες η Ελληνική γλώσσα δεν έχει άμεση αντωνυμία (Σεβασμός: έλλειψη σεβασμού). Η πιο συνηθισμένη ερμηνεία, αναφέρεται στην εκτίμηση που δείχνουμε σε κάτι, ή σε κάποιον για τα χαρίσματά του. Θα μπορούσε, λοιπόν, κάποιος να υποθέσει, πως το κοντινότερο συνώνυμο του σεβασμού, είναι η εκτίμηση και ως εκ τούτου το αντίθετο είναι η υποτίμηση (και χάριν απλότητας και ελλείψει προχωρημένων γλωσσολογικών γνώσεων, δεν προχωρώ σε ανάλυση της δραστικής επίδειξης της υποτίμησης (και της έλλειψης σεβασμού), η οποία θα μπορούσε να είναι η περιφρόνηση).
Μέτα, λοιπόν, από αυτή τη μάλλον φιλόδοξη για τις δυνατότητές μου απόπειρα τοποθέτησης του «σεβασμού» εντός γλωσσολογικού και εννοιολογικού πλαισίου, ήρθε η ώρα να αναλογιστούμε κατά πόσο αντιμετωπίζουμε τους γύρω μας με σεβασμό και κατά κύριο λόγο (μια και είπαμε πως δε θέλουμε να ασχοληθούμε εκτενώς με κοινωνικοπολιτικές παραμέτρους) αυτούς με τους οποίους μας δένει μία κοντινή σχέση, ίσως μία σχέση εκτίμησης ή ακόμα και αγάπης.
Το πρώτο πράγμα στο οποίο δια της εις άτοπον απαγωγής μπορώ να καταλήξω, είναι πως εφόσον σεβασμός συνεπάγεται η εκτίμηση για τα χαρίσματα του άλλου, τότε το αντίθετο είναι η έλλειψη εκτίμησης για τα χαρίσματα του άλλου. Με άλλα λόγια, το τρομακτικό για εμένα τουλάχιστον συμπέρασμα, είναι πως το να μη δείχνουμε στους κοντινούς μας ανθρώπους το πόσο όμορφους (καθ΄οποιανδήποτε έννοια) τους θεωρούμε, είναι έλλειψη σεβασμού (Και ακόμα χειρότερα φυσικά, περισσότερο για εμάς παρά για αυτούς, είναι το να είμαστε μαζί τους εάν δεν τους θεωρούμε όμορφους, αυτή όμως η συζήτηση θα απαιτούσε καινούρια επικεφαλίδα).
Είχα σκοπό να γράψω και άλλα• κρίνω όμως, πως μετά από αυτή την αποκάλυψη, η οποία προέκυψε κατά τη διάρκεια της συγγραφής του άρθρου, καλά θα κάνω να περιμένω πριν επανέλθω στο θέμα• διότι το να επεκταθώ, θα ήταν σαν να θέλω να χορέψω, χωρίς καν να γνωρίζω πως ούτε να περπατήσω δεν μπορώ καλά-καλά. Η συνέχεια, λοιπόν, στο εγγύς, ελπίζω, μέλλον. Για εμένα• για εσένα• για εσάς• για όλους μας.

Βασίλης Αντωνάς
(Εφημερίδα Κηφισιά 2010)

Με απορία παρακολουθώ τα τελευταία χρόνια την εξέλιξη της Ελληνικής, της νεοελληνικής κοινωνίας. Παρακολουθώ τους διάφορους κουκουλοφόρους να σπάνε και να καταστρέφουν τις περιουσίες μας και τις δυνάμεις καταστολής να το επιτρέπουν αυτό για ώρες ολόκληρες• παρακολουθώ τους δημόσιους καρεκλοκένταυρους ακλόνητους στη θέση τους, να πληρώνονται από εμάς και σε αντάλλαγμα να μας φέρονται σα σκουπίδια σε εφορίες, νοσοκομεία, υπουργεία και άλλους δημόσιους οργανισμούς• παρακολουθώ την αποδυνάμωση της Εθνικής κυριαρχίας στρατιωτικά και διπλωματικά και τους προκλητικούς γείτονές μας από βορρά και ανατολή να μας υπονομεύουν με τις ευλογίες της διεθνούς κοινότητας• παρακολουθώ τα δύο κόμματα εξουσίας να μπαινοβγαίνουν στο Μαξίμου με την ψήφο μας και εμείς να αναρωτιόμαστε πως αυτό είναι μετά από 30 χρόνια ασυδοσίας ακόμα δυνατόν.

Παρακολουθώ Ελληνικές σημαίες να καίγονται, άτυχους μα ασήμαντους νεαρούς να ηρωποιούνται, πανό στην Ακρόπολη να προβάλλονται στα διεθνή ΜΜΕ, ατιμώρητα σκάνδαλα και κλοπές, καταδίκη σε θάνατο με πυρπόληση επειδή κάποιοι διάλεξαν να εργαστούν, την εξιδανίκευση της τεμπελιάς και την αναβάθμιση του συνδικαλισμού και της αποχής από την εργασία σε τρόπο ζωής, χλευασμό ειρωνική διάθεση για τις δυνάμεις που διατηρούν εσωτερικά και εξωτερικά την ασφάλειά μας, όπως ο στρατός και η αστυνομία, υποτίμηση, καταδίωξη, οποιασδήποτε παραδοσιακής αξίας, όπως η οικογένεια και κρυφή ντροπή, φίμωτρο και δημόσιο δικαστήριο για όποιον τολμά να αγαπά και να πονά για την πατρίδα.

Με άλλα λόγια, οι κυρίαρχοι του παιχνιδιού, οι “in”, οι “cool”, οι “υπεράνω”, είναι πλέον οι νεοφιλελεύθεροι νεοέλληνες, μηδενιστές, άθεοι, αναρχικοί, άνευ ιδεολογίας, χωρίς εθνική συνείδηση, υποκινούμενοι από ατομικισμό, με γνώμονα το βόλεμα, την ανούσια διαμαρτυρία, το τέλος του Ελληνισμού και κρυμμένοι πίσω από ένα σκοτεινό πέπλο που κοροϊδεύοντας ο ένας τον άλλον, βολικά μέχρι τώρα ονομάζαμε δημοκρατία και ελευθερία.

Τώρα βέβαια για πια δημοκρατία μιλάμε όταν πριν μερικές μέρες στελέχη κομμάτων που τόλμησαν να διαφωνήσουν με τη κομματική γραμμή διεγράφησαν, όταν φοβόμαστε πλέον να κυκλοφορήσουμε στο κέντρο της πόλης μας και όταν αναγκαζόμαστε τώρα να αποπληρώσουμε τα χρέη που άλλοι καταχράστηκαν, εν μέσω παγκόσμιας κατακραυγής, όταν ντρεπόμαστε να πούμε πως αγαπάμε τη χώρα μας όχι μόνο εκτός αλλά και εντός των τειχών, αυτό είναι μια άλλη ιστορία.
Δε θα γράψω άλλο…νιώθω πως θα υποτιμήσω τη νοημοσύνη μας με έναν αποφθεγματικό καταληκτικό επίλογο. Ο καθένας ας πράξει κατά πως νομίζει πια και κατά πως προστάζει η συνείδηση του.

Βασίλης Αντωνάς

(Πίνακας)
Young Greek Defending his Wounded Father
(1827)
This oil painting by Ary Scheffer presents, upon the stage of history, a Greek youth who acquires a sense of duty and becomes a man in the hour of battle, as his wounded father dies. In this composition, the artist alludes to Greece’s ancient past, which the fighting Greeks are defending.